IEA: Elektrifikasyon, Hürmüz şokunun ardından enerji güvenliği seçeneği olarak öne çıkıyor

Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), 22 Eylül’de yayımladığı özel raporda Hürmüz Boğazı’ndaki arz şokunun ardından elektrifikasyonun enerji güvenliği tartışmalarında öne çıktığını bildirdi. Türkiye ve Avustralya’nın talebiyle hazırlanan analiz, küresel ölçekte elektrifikasyonun hızlandırılma potansiyelini, sektörler ve bölgeler arasındaki farkları ve enerji güvenliği ile iklim hedefleri üzerindeki etkileri inceliyor. Rapor, 2035’e kadar nihai enerji tüketiminde yüzde 35 elektrifikasyon hedefini değerlendiren uluslararası görüşmelere girdi sağlamak üzere hazırlandı.

IEA’ya göre mevcut teknolojiler ve arz şokundan önceki enerji fiyatları kullanıldığında, elektrik 2035’te küresel nihai enerji tüketiminin yüzde 33’ünü maliyet etkin biçimde karşılayabilir. Bugünkü pay yüzde 23 olarak veriliyor. Ajans, kriz dönemindeki fiyat seviyelerinin daha fazla kullanım alanını elektrikli seçenekler açısından ekonomik kılabileceğini söylüyor. Bu oranlar modelleme ve teknoloji maliyeti varsayımlarına dayanıyor; 2035’e ilişkin kesin tahmin veya ülkelerin kabul ettiği resmî bir hedef olarak sunulmuyor.

IEA’nın senaryolarından birinde yakıt ithalatçısı ülkeler elektrifikasyonu belirgin biçimde hızlandırıyor. Bu durumda enerji ithalat faturalarının 2035’te 2025’e kıyasla toplam 400 milyar dolardan fazla azalabileceği ve petrol kullanımının karşı-olgusal senaryoya göre günlük 18 milyon varil daha düşük olabileceği hesaplanıyor. Bunlar, senaryonun tüm dünyada uygulanması koşuluna bağlı model sonuçlarıdır. Hangi ülkenin ne kadar tasarruf sağlayacağı; elektrik üretim karışımına, altyapıya, teknolojinin benimsenmesine ve enerji fiyatlarına göre değişecektir.

Raporda elektrifikasyonun ulaştırma, binalar ve sanayideki enerji kaynaklı karbondioksit emisyonlarını azaltma potansiyeli de inceleniyor. Hızlandırılmış senaryoda bu üç ana sektörde emisyonların 2035’e kadar yüzde 40 düşebileceği belirtiliyor. IEA, bu hızın uluslararası iklim hedefleriyle uyumlu olabileceğini değerlendiriyor. Ancak emisyon etkisi, elektriğin nasıl üretildiğinden ve sistemin ne kadar hızlı temizlendiğinden etkilenir; rapor, elektrik şebekesine eklenen her talebin otomatik olarak düşük emisyonlu olduğunu söylemiyor.

Elektriğe talep son yıllarda ekonomik üretimden daha hızlı, toplam enerji talebinin ise yaklaşık iki katı hızında büyüdü. IEA bu artışı klima kullanımı, veri merkezleri, ileri imalat ve elektrikli araçların yaygınlaşmasıyla ilişkilendiriyor. Elektrik ekonomide daha merkezi hâle geldikçe arzın güvenli ve erişilebilir olması kritikleşiyor. Bu durum, elektrifikasyonun yalnızca araç ve cihaz seçimi olmadığını; santral yatırımları, iletim-dağıtım şebekeleri, esneklik ve sistem yönetimi gerektiren bir altyapı dönüşümü olduğunu gösteriyor.

Gelişmekte olan ekonomiler için rapor; tarımsal su pompalarının, yoğun nüfuslu kentlerde iki ve üç tekerlekli araçların ve gıda ile tekstil gibi alanlardaki küçük işletmelerin elektriğe geçmesinde potansiyel görüyor. Her ülkenin önceliği farklı: pompaların elektrifikasyonu yerel elektrik arzına ve su yönetimine; küçük işletmelerinki bağlantı ve cihaz maliyetine bağlı. IEA, hane ve işletmelerin başlangıç maliyetlerini yönetmesine yardımcı olacak önlemlere de ihtiyaç duyulabileceğini belirtiyor.

Rapor ayrıca elektrifikasyonun yeni risklerini sıralıyor. Üretim ve şebeke yatırımlarının gecikmesi darboğaz yaratabilir; tedarik zincirlerinin az sayıda ülkede yoğunlaşması teknoloji güvenliğini etkileyebilir. Siber saldırılar ve iklim kaynaklı afetler de elektrik sisteminin sürekliliği için risk oluşturuyor. Daha esnek şebekeler, depolama ve farklı kaynaklardan elektrik üretimi bu sorunların yönetiminde rol oynayabilir. Fakat açıklama, her ülkedeki maliyet ve yatırım gereksinimini tek bir küresel sayı olarak vermiyor.

Bu nedenle IEA raporundaki 400 milyar dolarlık ithalat tasarrufu ve günlük 18 milyon varillik petrol farkı, bugünkü gerçekleşmeler veya taahhütler değil, koşullu senaryo sonuçlarıdır. Raporun temel mesajı, elektrifikasyonun uygun sektörlerde enerji ithalatına bağımlılığı azaltabilecek bir seçenek olduğu, ancak bunun için temiz ve güvenilir elektrik, yeterli şebeke yatırımı ve erişilebilir maliyet gerektiğidir. Ülke bazındaki planlar ve uygulama verileri yayımlandıkça, küresel senaryonun bölgesel ekonomilere ne ölçüde uygulanabileceği değerlendirilebilir.