BIS çalışması yaklaşık 13 bin banka için likidite stres aracı sundu
11 Kasım tarihli çalışma, 100’den fazla ekonomideki bankaları yıllık bilanço verileri ve üç şok senaryosuyla karşılaştıran ücretsiz bir aracı tanıtıyor. Yazarlar bunun erken uyarı veya denetim testi olmadığını vurguluyor.
Olay / veri dönemi:
Yayın: · Güncelleme:

Uluslararası Ödemeler Bankası 11 Kasım 2026’da, bankaların likidite şoklarına dayanıklılığını karşılaştırmak için yaklaşık 13 bin ticari bankayı ve 100’den fazla ekonomiyi kapsayan etkileşimli bir araç sunan çalışma kâğıdını yayımladı. BIS Working Paper 1394, verileri 2006’dan itibaren yıllık olarak izliyor. Bank Liquidity Stress Test adıyla bilinen araç ASEAN artı Üç Makroekonomik Araştırma Ofisi’nin internet sitesinde erişime açık. Çalışmanın yazarları Christian Schmieder, Min Wei ve Li Lian Ong. Kâğıt, aracın amacını tek tek bankalar hakkında güvenlik kararı vermek değil, benzer kurumları ve ülkelerin bankacılık sistemlerini ortak varsayımlarla incelemek olarak tanımlıyor.
Yeni aracın gerekçesi, mevcut likidite ölçülerinin kapsam ve karşılaştırılabilirlik sınırları. Denetim kurumlarının stres testleri genellikle gizli nakit akışı verilerini kullanıyor ve yayımlanmıyor. Kamuya açık Likidite Karşılama Oranı açıklamaları ise çoğunlukla büyük uluslararası bankaları kapsıyor, 2010’ların ortasından öncesine uzanmıyor ve tek bir düzenleyici oran sunuyor. Araç, standartlaştırılmış bilanço kalemlerine senaryo uygulayarak banka düzeyinde ve ekonomi düzeyinde girişleri, çıkışları ve net likiditeyi gösteriyor. AMRO sayfası beş etkileşimli modül sıralıyor: kapsam istatistikleri, ekonomi testi, banka testi, başa baş analizi ve kullanıcı tanımlı test. Önceden hesaplanmış sonuçların yanı sıra toplu veri indirme seçenekleri de sunuluyor.
Çerçevenin merkezinde, 30 günlük stres döneminde kullanılabilir varlıklardan elde edilebilecek likidite ile olası finansman çıkışlarının karşılaştırılması var. Araç üç iç içe senaryo kullanıyor. İlk senaryo, yazarların tanımıyla nadir ancak yönetilebilir bir olumsuz şok. İkinci senaryo en az Basel III’ün Likidite Karşılama Oranı için kullanılan şiddet düzeyinde. Üçüncü senaryo, küresel finans krizinde en fazla etkilenen bazı bankaların yaşadığı koşullara yaklaşan çok ağır bir varsayım. İkinci senaryoda temel senaryodaki kesinti, varlık bağlama ve fon çıkış oranları iki katına, üçüncüde dört katına çıkarılıyor. Bunlar Basel kuralı değişikliği veya tüm bankalar için yeni zorunlu eşik değil, araştırma varsayımlarıdır.
Yazarların başa baş stres faktörü ölçüsü, bir bankanın net likiditesini sıfıra indirecek en düşük şok yoğunluğunu arıyor. Başka bir deyişle, başlangıç senaryosundaki oranlar aynı katsayıyla büyütüldüğünde, girişlerin çıkışları karşılayamadığı noktayı gösteriyor. Örneğin 2,5 faktörü, kullanılan model varsayımları altında bankanın ilk senaryodan 2,5 kat daha sert bir bileşik şoka kadar pozitif net likiditeyi koruyabildiği anlamına gelir. Birden düşük sonuç ilk senaryoda dahi açık gösterir. Bu ölçü, gerçekleşecek kaybın tahmini değildir. Yazarlar bunu stres varsayımları içindeki göreli dayanıklılığı taramak ve karşılaştırmak için geliştiriyor; her şok türünün gerçek hayatta birlikte ve aynı hızla artacağı varsayımı basitleştiricidir.
Veri tabanı, Moody’s Analytics BankFocus’taki yıllık banka mali tablolarından kuruluyor. Kapsam 2006’dan başlıyor. Konsolide bilanço yoksa konsolide olmayan kayıt kullanılıyor. Eksik yıllar bazı durumlarda doğrusal ara değerleme ile dolduruluyor, güncel yıla ait geç raporlanan kalemlerde önceki yıl değeri taşınabiliyor ve mali dönemler takvim yılına uyarlanıyor. Raporlama bir yıldan uzun süre kesilirse seri uzatılmıyor. Temel göstergeleri eksik veya aykırı bulunan bazı banka yılları analizden çıkarılıyor. Yazarlar 2025 için kapsanan toplam banka varlıklarını yaklaşık 170 trilyon ABD doları olarak veriyor, ancak 2025 tablolarının bir bölümü henüz raporlanmadığı için 2024’ü en eksiksiz karşılaştırma yılı olarak kullanıyor. Dolayısıyla kapsam büyüklüğü, her banka için güncel ve eşit ayrıntıda veri olduğu anlamına gelmiyor.
Çalışmanın ana bulgusu, ölçülen likidite tamponlarının Basel III’ün devreye girmesinden sonra çoğu bölgede yükseldiği yönünde. Yazarlar, örneklemdeki bankaların en düşük onda birlik grubunun artık ikinci, yani ağır olumsuz senaryoyu karşılayabildiğini; her bölgenin ortanca bankasının da üçüncü senaryoya yakın olduğunu bildiriyor. Bu, her bankanın şoklara hazır olduğu veya bir iflasın olası olmadığı demek değil. Sonuç, belirli bir bilanço veri kümesinin, filtrelerin ve varsayımların dağılımına ait. Ayrıca temel ve ayrıntılı veri yaklaşımları bazı bankalarda farklı sonuç verebiliyor. Ayrıntılı yaklaşım kategori bazında varlık kesintileri ve fon çıkışları kullanırken temel yaklaşım daha sınırlı toplam kalemlerle çalışıyor. Bu fark, kırılgan görünen bir sonucun gerçek bilanço zayıflığını mı yoksa kamu verisindeki ayrıntı eksikliğini mi yansıttığını sorgulamayı gerektiriyor.
Ülkeler arasındaki sıralama zamanla kısmen değişse de kalıcı özellikler taşıyor. Çalışmanın 2007 ile 2024 karşılaştırmasında, başlangıçta en düşük beşte birlik grupta bulunan ekonomilerin yüzde 44’ü 2024’te yine bu grupta kaldı. En yüksek beşte birlik grubun yüzde 40’ı da konumunu korudu. Ülke sıralamalarının Spearman korelasyonu yaklaşık 0,47 oldu. Bu, sıralamanın değişmediği anlamına gelmiyor; küresel finans krizinden sonraki dönemde iyileşme ve yakınsama var, ancak bankacılık sistemlerinin göreli likidite profilleri bir ölçüde kalıcılık gösteriyor. Politika araştırmacıları için uzun zaman serisinin değeri, tek bir yılın sonucundan çok yapısal konum ile döngüsel hareketi ayırabilmesinde yatıyor.
2023’te başarısız olan Silicon Valley Bank, Signature Bank, First Republic Bank ve Credit Suisse üzerine yapılan geriye dönük analiz, aracın sınırını özellikle görünür kılıyor. Bu bankaların faktörleri 2020 ve 2021’de yükselerek en ağır senaryoyu karşılayabilecek gibi görünmüştü. Bunun başlıca nedeni, salgın dönemindeki mevduat artışlarının devlet tahvili ve ipoteğe dayalı menkul kıymetlere yatırılmasıydı. Faizler yükseldiğinde uzun vadeli varlıkların piyasa değeri düştü, mevduat çıkışları hızlandı ve 2022’de ölçülen likidite profili bozuldu. Yine de yıllık bilanço verisi yaklaşan iflası açıkça göstermedi. Yazarların derlediği örneklerde mevduatların yüzde 20 ile 25’i birkaç gün içinde çekildi; bu, üçüncü senaryonun fon çıkış varsayımlarını dahi aştı. Bu nedenle yıllık araç, hızlı mevduat kaçışını gerçek zamanda haber veren bir alarm değildir.
Kullanıcı tanımlı modül varsayımları değiştirmeye izin verse de kendi sınırları bulunuyor. Yalnızca 2019’dan sonraki veriyi kapsıyor ve banka düzeyinde hesaplama için her bankacılık sisteminin 2024 toplam varlıklarına göre en büyük 100 bankasını içeriyor. Diğer modüllerin kapsadığı tüm bankalar bu özellikte yer almıyor. Çalışma ayrıca günlük ve saatlik ödeme takvimlerini, mevduat yoğunlaşmasını, teminatın merkez bankası işlemleri için önceden hazırlanmış olup olmadığını veya birden çok kurumun aynı anda varlık satmasının fiyatlara etkisini modellemiyor. Likidite riski yeterince uzarsa ödeme gücü sorununa dönüşebilir; bu araç ise esasen likiditeyi ölçüyor. Banka düzeyindeki denetim verisi ve kurumların davranışını içeren senaryolar bu nedenle gerekli kalıyor.
Araç, analistlerin ülke ve banka karşılaştırmalarını aynı ekranda tekrarlamasını kolaylaştırıyor; buna rağmen çıktıları bir kredi notu, resmi denetim kararı veya bankaların mevduat sahiplerine yönelik güvence beyanı gibi sunulmamalı. Kullanılacak veri yılı, temel ya da ayrıntılı yaklaşım, senaryo, ağırlıklandırma ve toplulaştırma yöntemi sonucu etkileyebilir. Çalışma kâğıdının kendisi de sonuçların BIS’in veya üye merkez bankalarının resmi görüşü olmak zorunda olmadığını belirtiyor. Daha güvenli yorum şudur: açık araç, geniş bir küresel örneklemde yapısal likidite farklarını araştırmak için kullanılabilir bir başlangıç noktası sunuyor. Hızlı gelişen bir mevduat kaçışında bankanın o gün ödemelerini karşılayıp karşılayamayacağı ise daha güncel, daha ayrıntılı ve denetim amaçlı nakit akışı verisi gerektiriyor.
Veriler
BIS likidite stres aracının kapsamı ve yöntemi
BIS Working Paper 1394 ve AMRO aracında açıklanan örneklem, ölçü ve sınırlar.
| Commercial banks covered | Nearly 13,000 | Annual observations from 2006 |
| Economies covered | More than 100 | Full tool sample |
| Covered bank assets | Approximately USD 170 trillion | 2025, statements incomplete |
| Most complete reference year | 2024 | At time of paper preparation |
| Stress horizon | 30 days | End of horizon liquidity measure |
| Scenario 1 severity multiplier | 1 times the baseline calibration | Adverse |
| Scenario 2 severity multiplier | 2 times the baseline calibration | Severe adverse |
| Scenario 3 severity multiplier | 4 times the baseline calibration | Highly severe adverse |
| Weakest tenth of banks | Withstands Scenario 2 in the authors’ analysis | Latest comparison in paper |
| Country ranking correlation | Approximately 0.47 | 2007 compared with 2024 |
| Weakest country quintile retained | 44 percent | 2007 to 2024 |
| Strongest country quintile retained | 40 percent | 2007 to 2024 |
| Deposit outflows at selected failed banks | 20 to 25 percent of deposits within days | Selected 2023 failures |
| User defined bank test sample | Up to 100 largest banks per economy | 2024 assets; data from 2019 onward |
Yöntem
Göstergeler BIS Working Paper 1394 metninden ve eklerinden 12 Kasım 2026 tarihinde aktarıldı. Kapsam, BankFocus yıllık mali tablolarına dayanan araştırma örneklemidir; her ülkedeki tüm bankaları, güncel denetim verisini veya eksiksiz küresel nüfusu temsil ettiği varsayılmamalıdır. Yazarlar bazı eksik yıllar için doğrusal ara değerleme, geç yayımlanan güncel dönem için önceki yıl değerini kullanma, takvim yılına uyarlama ve uç değer elemesi uygular. Başa baş faktörü, birinci senaryonun kesinti, varlık bağlama ve fon çıkış oranlarının aynı katsayıyla büyütülmesi altında hesaplanır. Senaryo katsayıları gerçek şok gözlemi değil, model girdileridir. 2024 en kapsamlı referans yıl olarak belirtilir; 2025 raporlaması tamamlanmamıştır.
Güncelleme:
Konular ve yerler
Konu önerileri
- Ekonomi, iş dünyası ve finansÖneri
- Preserved editorial category/topic; broad candidate onlywww.bis.org ↗www.bis.org ↗www.amro-asia.org ↗