İklim / DÜNYA

IEA, atık önleme ve kaynak verimliliğinde 2035 için emisyon azaltım potansiyeli görüyor

COP31 dönem başkanlığı için hazırlanan IEA raporu, atık önleme, geri dönüşüm ve sürdürülebilir enerji geri kazanımının potansiyelini inceliyor. 2035 tahminleri gerçekleşmiş azaltımlar değil.

Atmosfer, okyanus ve iklim gözlemlerinin kavramsal illüstrasyonu.İllüstrasyon
Temsili illüstrasyon

Uluslararası Enerji Ajansı, atığın oluşmasını önleme, malzemeleri geri kazanma ve uygun organik kalıntılardan enerji üretme adımlarının birlikte uygulanması halinde, 2035 yılına gelindiğinde küresel yıllık sera gazı salımlarının 1,5 milyar ton karbondioksit eşdeğerinden fazla azaltılabileceğini bildirdi. Ajansın 11 Kasım 2026'da yayımladığı bulgu, gerçekleşmiş bir azalmayı veya ülkelerin önlemleri mutlaka uygulayacağını değil, bir eylem paketinin potansiyel etkisini anlatıyor.

Çalışma, Antalya'daki Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı COP31'in Türkiye dönem başkanlığının talebi üzerine hazırlandı. Rapor, atık politikası ile enerji sistemi arasındaki bağlantıya odaklanıyor. Malzemelerin üretiminde kullanılan enerji, ürünlerin kullanım sonrasında nasıl işlendiği ve organik atıklardan çıkan gazlar, hesaplamanın farklı parçalarını oluşturuyor. Ajans üç alan öne çıkarıyor: atığın önlenmesi, toplama ve geri dönüşüm ile uygun kalıntılardan enerji geri kazanımı.

Analizin çıkış noktası, mevcut atığın büyüklüğü. IEA, dünyada her yıl yaklaşık 2,6 milyar ton belediye katı atığı oluştuğunu tahmin ediyor. Ajansa göre atığın bertarafı, işlenmesi ve yakılması küresel sera gazı salımlarının yaklaşık yüzde 4'ünden sorumlu. Bu faaliyetler ayrıca insan kaynaklı metan salımlarının yaklaşık beşte birini içeriyor. İki oran farklı toplamlar üzerinden hesaplandığı için birbirine eklenmemeli.

Atık sahasındaki salımlar, kullanılan ve sonra atılan ürünlerin bütün iklim etkisini de göstermiyor. IEA'ya göre çelik, çimento, plastikleri de içeren kimyasallar, alüminyum ve kağıt sektörleri, dünya genelinde enerji kaynaklı karbondioksit salımlarının yaklaşık beşte birini oluşturuyor. Binalarda, araçlarda ve ambalajda daha az malzeme kullanımı, yeni üretim talebini azaltırken kullanım sonunda oluşacak atığı da sınırlayabilir. Ajans, malzeme verimliliği ve atık önleme adımlarının 2035 yılında yıllık yaklaşık 0,7 milyar ton karbondioksit eşdeğeri azaltım sağlayabileceğini hesaplıyor.

İkinci grup önlem, ürün kullanıldıktan sonraki aşamaya ilişkin. Rapora göre atıkların toplanması ve ayrıştırılması, malzemelerin işe yarar kalitede geri kazanılmasının ön koşulu. Daha güçlü toplama sistemleri ve yeni yöntemler, 2035'e kadar küresel plastik geri dönüşümünü iki katına çıkarabilir. Ajans, farklı malzemelerde toplama, ayrıştırma ve geri dönüşümün iyileştirilmesiyle aynı yıl en az 0,4 milyar tonluk yıllık karbondioksit eşdeğeri azaltım potansiyeli görüyor. Bu sonuç, geri dönüşümün kendiliğinden iki katına çıkacağı anlamına gelmiyor.

Üçüncü alan, önlenmesi veya geri dönüştürülmesi makul olmayan organik kalıntılar. IEA, gıda ve diğer organik atıkların önlenmesine öncelik verilirken, uygun kalıntılardan sürdürülebilir enerji geri kazanımının bertaraf kaynaklı metanı azaltabileceğini ve yakıt sağlayabileceğini belirtiyor. Ajans, 2035'e kadar küresel biyogaz üretiminin dört katına çıkabileceğini ve bu alandaki ek çalışmaların yılda en az 0,6 milyar ton karbondioksit eşdeğeri azaltım potansiyeli taşıdığını tahmin ediyor. Örnek olarak Hindistan'ın Indore kentindeki bir tesisi gösteriyor. Rapora göre tesis günde 550 ton organik atığı işliyor ve 400'den fazla kent otobüsüne biyometan sağlıyor.

Bu sayılar geniş bir paketin farklı bölümlerini ifade ediyor. Her hesabın sınırları ve önlemlerin birbirini etkilemesi önemli olduğundan, ayrı tahminler bağımsız biçimde doğrulanmış basit bir toplam gibi sunulmamalı. Karbondioksit eşdeğeri, farklı gazların ısınma etkisini ortak bir ölçüyle ifade ediyor. 2035 için verilen yıllık miktar, bugünden o tarihe kadar birikecek toplam azaltım değil. Rapor, devletlerin zaten kabul ettiği politikaların tahminini değil, değerlendirilen fırsatın büyüklüğünü ortaya koyuyor.

COP31 dönem başkanlığı, yıllık belediye atığı miktarında beklenen artışı 2035'e kadar en az yarıya indirme hedefi açıkladı. Bu, bugünkü atık miktarını yarıya indirme taahhüdüyle aynı şey değil. IEA; daha uzun ömürlü ve onarılabilir ürünlere yönelik tasarım kuralları, üretici sorumluluğu uygulamaları, kamu alımları ve toplama ile ayrıştırma için finansman gibi araçlar öneriyor.

Ajansa göre ülkelerin başlangıç koşulları farklı. Düzenli atık toplama hizmeti bulunmayan bir yerin yatırım ihtiyacı, geri dönüşüm kalitesini artırmaya veya organik kalıntıları yönetmeye çalışan bir yerinkinden farklı olacaktır. Yerel yönetimlerin yalnızca tesis yatırımına değil, hizmetin işletilmesi için de kaynağa ihtiyacı var. Enerji geri kazanımında sızıntı ve kirlilik kontrolü de önem taşıyor. Rapor kendi başına bağlayıcı yükümlülük oluşturmuyor; öngörülen yararlar uygulamaya, finansmana ve her önlemin yerel koşullarına bağlı.

Veriler

Zaman çizelgesi

IEA atık, kaynaklar ve enerji raporunu yayımladı

IEA, COP31 dönem başkanlığı için hazırlanan raporu 11 Kasım 2026 tarihinde yayımladı.

  1. · Gerçekleşti

    IEA atık, kaynaklar ve enerji raporunu yayımladı

    IEA, COP31 dönem başkanlığı için hazırlanan raporu 11 Kasım 2026 tarihinde yayımladı.

Yöntem

Yayın tarihi ve tahminler IEA raporuna dayanır; 2035 rakamları gözlenen azaltımları değil koşullu potansiyeli gösterir.

Güncelleme:

Yapılandırılmış kapsam

Konular ve yerler

Konu önerileri

Sınıflandırma sürümü: IPTC Media Topics 2026-Q2

Okumaya devam edin