FAO verisi tarım ve gıda iklim finansmanının 2024’te düştüğünü gösterdi
FAO’nun OECD DAC kayıtlarından derlediği güncelleme, tarım ve gıda sistemlerine yönelik iklim bağlantılı kalkınma finansmanının 2024’te yüzde 10 gerilediğini gösteriyor. Afrika’daki düşüş yüzde 20 oldu; rapor tüm iklim yatırımlarını veya çiftçiye ulaşan parayı ölçmüyor.
Olay / veri dönemi:
Yayın: · Güncelleme:

FAO, 10 Kasım 2026’da yayımladığı güncellemede, tarım ve gıda sistemleriyle ilişkili iklim bağlantılı kalkınma finansmanının 2024’te yüzde 10 düştüğünü bildirdi. Aynı dönemde tüm sektörlere yönelik toplam yüzde 2 geriledi. Kurumun 2015 ile 2024 arasını karşılaştıran analizi, finans akışlarının uzun vadede büyümeyi sürdürdüğünü, fakat tarım ve gıdanın bu büyümeden aldığı payın küçüldüğünü gösteriyor. Bu haber yeni bir COP31 finansman taahhüdünü ya da bağışçıların verdiği sözü değil, OECD Kalkınma Yardımları Komitesi verilerinin FAO tarafından yeniden incelenmesini konu alıyor. 2024, raporun karşılaştırabildiği en son yıl.
FAO’ya göre tarım ve gıda sistemlerine atfedilen iklim bağlantılı finansman 2015’te 11,8 milyar ABD dolarıyken 2024’te 26,9 milyar dolara çıktı. Bu nominal toplam on yılda iki kattan fazla arttı. Buna karşılık tüm sektörlerdeki iklim bağlantılı kalkınma finansmanı aynı dönemde 49,4 milyar dolardan 144,3 milyar dolara, yani yaklaşık üç katına yükseldi. Tarım ve gıdanın toplam içindeki payı yüzde 24’ten yüzde 19’a indi. Dolayısıyla rapor, uzun vadede tarım finansmanının mutlak tutarının azaldığını söylemiyor. Gösterdiği, tarım ve gıda akışlarının diğer sektörlerdeki genişlemenin gerisinde kaldığı ve 2024’te sert bir yıllık daralma yaşadığı.
Bu rakamların neyi ölçtüğü, ekonomik yorumun merkezinde olmalı. FAO, hesaplarını OECD DAC iklim bağlantılı kalkınma finansmanı verisi üzerine kuruyor. OECD’nin Rio işaretleri, iklim uyumu veya emisyon azaltımının bir kalkınma faaliyetinin temel ya da önemli ikincil amacı olup olmadığını kaydediyor. İkili sağlayıcıların işaretlediği faaliyetlerin toplam proje tutarı finansman olarak sayılabilir; bu, her doların yalnızca iklim faaliyetine ayrıldığı anlamına gelmez. Çok taraflı kalkınma bankaları ise iklim bileşenleri yaklaşımını kullanarak projenin doğrudan iklimle ilgili bölümünü belirliyor. Farklı kayıt yöntemleri ve sağlayıcı kapsamları, tüm dolarların aynı tür para akışını temsil etmediği anlamına geliyor.
Coğrafi dağılım, 2024 düşüşünün özellikle nerede yoğunlaştığını ortaya koyuyor. Afrika, tarım ve gıda sistemlerine 9,2 milyar dolar alan en büyük bölge olmaya devam etti. Buna rağmen bölgenin finansmanı bir yılda yüzde 20, yani 2,4 milyar dolar azaldı. FAO bu azalışın küresel tarım ve gıda finansmanındaki toplam gerilemenin yaklaşık yüzde 80’ine denk geldiğini hesaplıyor. Aynı yıl Afrika’daki bütün sektörlere yönelik iklim bağlantılı kalkınma finansmanı artarken, tarım ve gıda akışlarının azalması bölgesel ayrışmaya işaret ediyor. Yakın Doğu ve Kuzey Afrika yüzde 46 artış gösteren tek bölgeydi, ancak FAO bu artışın düşük bir başlangıç düzeyinden geldiğini ve toplamın sınırlı kaldığını belirtiyor.
Sağlayıcı gruplarındaki değişim, toplam daralmanın bir başka açıklamasını sunuyor. FAO verisinde DAC üyelerinin tarım ve gıda sistemlerine sağladığı iklim bağlantılı finansman 2024’te yüzde 7, çok taraflı kalkınma bankalarının akışları yüzde 25 geriledi. Buna karşılık uluslararası fonların katkısı yüzde 53 arttı ve DAC dışı sağlayıcıların finansmanı da önemli ölçüde yükseldi. Bu artışlar, büyük sağlayıcı gruplarındaki düşüşü bütünüyle karşılamadı. Banka akışları 2022 ve 2023’te artış gösterdikten sonra geriledi. Bu bileşim, tek bir yıllık toplamın devam eden bütün finansman kaynaklarını eşit biçimde yansıtmadığını gösteriyor; ayrıca akış miktarı projelerin kalitesi veya sonuçları hakkında doğrudan kanıt sunmuyor.
Finansmanın hangi iklim hedefine yöneldiği, tarımın tüm sektörlerden ayrıldığı noktayı gösteriyor. 2024’te tarım ve gıda sistemleri finansmanının yüzde 45’i uyum, yüzde 28’i yatay hedefler, yüzde 27’si azaltım olarak sınıflandırıldı. Tüm sektörlerde sıralama farklıydı: yüzde 55 azaltım, yüzde 30 uyum ve yüzde 15 yatay hedefler. Bu desen, gıda üretiminin sıcaklık, yağış ve su koşullarına maruziyetine dair bir önceliklendirme göstergesi; sahada ölçülmüş dayanıklılık artışı değildir. FAO verisi hangi finansmanın hangi hedef etiketiyle raporlandığını karşılaştırıyor. Tek başına bu oranlar, projelerin gerçekten emisyonu ne kadar azalttığını veya çiftçilerin kayıplarını ne kadar önlediğini göstermiyor.
Araç türleri de bölgelere göre farklılaşıyor. Tarım ve gıda sistemlerinde uyum finansmanının yüzde 51’i hibe, yüzde 48’i borç aracı olarak sınıflandırıldı. Yuvarlama ve diğer küçük araç sınıfları nedeniyle bu iki oran toplamın tamamı olmayabilir. Afrika’da bütün tarım ve gıda finansmanının yüzde 64’ü hibeydi. Asya ve Pasifik’te borç araçları yüzde 60 pay aldı. Latin Amerika ve Karayipler’de borç finansmanı hibe tutarını yüzde 21 aştı. Bu farklılıklar, aynı büyüklükteki yatırım akışlarının alıcı ülkeler için aynı mali koşula sahip olmadığını gösteriyor. Bununla birlikte raporun bölgesel oranları, tek tek ülkelerin borç yükünü veya bir çiftçinin kredi koşullarını belirlemiyor.
Gıda üretimine doğrudan bağlı sektörler için tutar arttı, ancak toplam içindeki pay küçük kaldı. FAO bu grubu bitkisel üretim, ormancılık, hayvancılık ve balıkçılık olarak tanımlıyor. Finansman 2023’te 6,4 milyar dolarken 2024’te 6,9 milyar dolara çıktı ve toplam iklim bağlantılı kalkınma finansmanındaki payı yüzde 4’ten yüzde 5’e yükseldi. Bu yüzde 5, yalnızca tarım ve gıda sistemleri içindeki pay değil; tüm sektörlere yönelik finansman içindeki paydır. Tarımsal kalkınma, raporda daha geniş bir alıcı sınıfı olarak en büyük kalem olmaya devam ediyor; çevre ve biyolojik çeşitlilik ile bitkisel üretim onu izliyor. Bu nedenle gıda üretim sektörlerinin dar tanımı, tarım sistemleri için raporlanan toplamla karıştırılmamalı.
Su finansmanı, on yıllık toplamın proje zamanlamasına ne kadar duyarlı olabildiğini gösteriyor. FAO, sulama, rezervuarlar, hidrolik yapılar ve tarımsal su kaynakları için 2015 ile 2024 arasında 12,6 milyar dolarlık iklim bağlantılı finansman kaydetti. Bu toplamın yüzde 77’si uyum amacı taşıyordu. Yıllık en yüksek seviye 2017’de 2,3 milyar dolardı; FAO Japonya’nın bu tutarın yaklaşık yarısını sağladığını belirtiyor. 2022 ile 2024 arasındaki üç yıllık finansman, 2019 ile 2021 arasındaki miktarın iki katından fazlaydı. Rapor, bu dalgalanmaların büyük ölçekli projelerin onaylanma zamanıyla ilişkili olabileceğini söylüyor. Bu yüzden tek bir yılın yüksek veya düşük tutarı istikrarlı bir yatırım eğilimi olarak sunulmamalı.
FAO, güncellemenin 2024 verisini OECD DAC kayıtlarının önceki değerlere göre yaptığı revizyon ve ayarlamalarla birlikte kullandığını, bu nedenle rakamların önceki FAO sürümlerinden farklı olabileceğini belirtiyor. OECD’nin tanımı da bu veri kümesini, iklim finansmanı hedeflerine dair başka hesaplamalarla eşdeğer saymıyor. Bir tutarın raporda görünmesi, aynı meblağın tahsil edildiğini, çiftçiye ulaştığını veya belirli bir sonucu ürettiğini kanıtlamıyor. Ayrıca kırsal haneler, küçük üreticiler ve özel yatırımlar için gerçek erişim bu toplu kayıtların içinde ayrıştırılmıyor. Desteklenen ana bulgu daha sınırlı ve nettir: tarım ve gıda finansmanı on yılda büyümüş, genel iklim bağlantılı kalkınma finansmanından daha yavaş artmış, payını kaybetmiş ve 2024’te özellikle Afrika’daki düşüşle daralmıştır.
Veriler
FAO’nun tarım ve gıda iklim finansmanı göstergeleri
FAO’nun OECD DAC verilerine dayanan 2015 ile 2024 karşılaştırmasından seçilmiş ölçüler.
| Tarım ve gıda için iklim bağlantılı finansman | 2015 | USD 11.8 milyar |
| Tarım ve gıda için iklim bağlantılı finansman | 2024 | USD 26.9 milyar |
| Tüm sektörlerde iklim bağlantılı finansman | 2015 | USD 49.4 milyar |
| Tüm sektörlerde iklim bağlantılı finansman | 2024 | USD 144.3 milyar |
| Tarım ve gıdanın tüm sektörler içindeki payı | 2015 ile 2024 | Yüzde 24’ten yüzde 19’a |
| Tarım ve gıda finansmanında yıllık değişim | 2024 | Yüzde 10 düşüş |
| Tüm sektörlerde yıllık değişim | 2024 | Yüzde 2 düşüş |
| Afrika tarım ve gıda finansmanı | 2024 | USD 9.2 milyar, 2.4 milyar dolar veya yüzde 20 düşüş |
| Küresel tarım ve gıda düşüşünde Afrika’nın payı | 2024 | Yaklaşık yüzde 80 |
| Yakın Doğu ve Kuzey Afrika tarım ve gıda finansmanı | 2024 | Düşük tabandan yüzde 46 artış |
| DAC üyesi sağlayıcıların akışları | 2024 | Yüzde 7 düşüş |
| Çok taraflı kalkınma bankalarının akışları | 2024 | Yüzde 25 düşüş |
| Uluslararası fonların akışları | 2024 | Yüzde 53 artış |
| Uyum payı, tarım ve gıda ile tüm sektörler | 2024 | Yüzde 45 ve yüzde 30 |
| Yatay hedef payı, tarım ve gıda ile tüm sektörler | 2024 | Yüzde 28 ve yüzde 15 |
| Azaltım payı, tarım ve gıda ile tüm sektörler | 2024 | Yüzde 27 ve yüzde 55 |
| Tarım ve gıdada uyum hibeleri ve borç araçları | 2024 | Hibeler yüzde 51, borç yüzde 48 |
| Gıda üretim sektörlerine finansman | 2023 ile 2024 | USD 6.4 milyardan USD 6.9 milyara |
| Gıda üretim sektörlerinin toplam finansmandaki payı | 2023 ile 2024 | Yüzde 4’ten yüzde 5’e |
| Tarımsal su kaynakları finansmanı | 2015 ile 2024 | USD 12.6 milyar; yüzde 77 uyum amacıyla |
| Tarımsal su finansmanında yıllık zirve | 2017 | USD 2.3 milyar; yaklaşık yarısı Japonya’dan |
Yöntem
Tutarlar ve yüzdeler FAO’nun 10 Kasım 2026 tarihli özel güncellemesindeki metin ve şekillerden aktarılmıştır. FAO, 2024’ü en son mevcut yıl olarak tanımlar ve OECD DAC kayıtlarındaki revizyon ve ayarlamaların önceki sürümlerden farklı sonuçlar doğurabileceğini belirtir. Gösterilen değişimler FAO’nun raporladığı akış değişimleridir; yeni bir tahmin veya çiftçilere yapılan ödeme hesabı değildir. OECD verisi, iklim hedefi işaretleri ve çok taraflı kurumların iklim bileşenlerini kullanır; yöntem sağlayıcı grupları arasında farklıdır. İkili projelerde iklim hedefi işareti tüm proje tutarını kapsayabilir. Tablo tüm kamu, özel, yerel veya iklim finansmanı toplamı olarak yorumlanmamalıdır.
Güncelleme:
- https://www.fao.org/food-agriculture-sustainable-transformation-partnership/climate-related-development-finance-to-agrifood-systems.-2026-Update/en
- https://openknowledge.fao.org/bitstreams/c6dba1a2-b4ab-4ca9-b146-e578128425d3/download
- https://www.oecd.org/en/data/dashboards/development-finance-for-climate/methodology.html
- https://www.oecd.org/en/data/insights/data-explainers/2024/12/climate-and-development-finance-faq.html
Konular ve yerler
Konu önerileri
- TarımÖneri
- Preserved editorial category/topic; broad candidate onlywww.fao.org ↗openknowledge.fao.org ↗www.oecd.org ↗www.oecd.org ↗