Çevre / DÜNYA

Eurostat verisi AB’de 2024 tekstil atığını 2,27 milyon ton gösterdi

Eurostat, AB’de 2024’te 2,27 milyon ton tekstil atığı oluştuğunu ve hanelerin yarıdan fazla pay taşıdığını bildirdi. Oluşum ve arıtım verileri farklı akışları ölçüyor; duyurudaki yüzde 63 aynı atık grubunun geri dönüşüm oranı değil.

Eurostat, Avrupa Birliği’nde 2024 yılında 2,3 milyon ton tekstil atığı oluştuğunu bildirdi. Kurumun 12 Kasım 2026 tarihli duyurusu, hane faaliyetlerini toplamın yarısından fazlası olarak gösteriyor. Aynı yıl AB içinde 1,4 milyon ton tekstil atığı için arıtım veya bertaraf işlemi kaydedildi. İlk bakışta bu iki toplam, üretilen her 100 ton atığın 63 tonunun aynı yıl işlendiği izlenimini verebilir. Ancak Eurostat’ın metodoloji notu, atık oluşumu ile atık arıtımının farklı coğrafi ve işlem sınırları olduğunu açıkça belirtiyor. Bu nedenle oranı, 2024’te atılan tekstillerin aynı yıl izlenen nihai kaderi gibi okumak doğru değil.

Eurostat’ın ayrıntılı veri tabanındaki env_wasgen tablosu, AB toplamını 2.270.000 ton olarak verir. Hane faaliyetleri için ayrı sorgu 1.240.000 ton gösteriyor. İki değeri bölmek yaklaşık yüzde 54,6, yuvarlayınca yaklaşık yüzde 55 sonucunu verir. Bu hesap, duyurudaki hanelerin yarıdan fazla olduğu ifadesini sayısallaştırıyor; ancak hane atığını yalnızca giysi olarak tanımlamıyor. İstatistik kategorisi tekstil atıklarını kapsıyor ve tek başına ürün adedini, kumaş türünü, kullanım süresini, bağış miktarını veya atığın evde ne zaman ayrıldığını göstermiyor. AB toplamları ayrıca gizlilik amacıyla 10.000 ton basamağına yuvarlanıyor. Veri tabanında bu toplamın yanında bulunan i işareti, gözlemin Eurostat ya da başka bir veri alıcısı tarafından imputasyonla tamamlandığını belirtiyor.

Hane payının yüksek olması, tekstil atığı politikasının yalnızca fabrikalara odaklanamayacağını gösteriyor. Evlerden çıkan tekstilin hacmini azaltmak için ürün ömrü, tamir edilebilirlik, yeniden kullanım ve ayrı toplama zincirleri önem taşıyor. Fakat bu istatistik, hangi önlemin ne kadar işe yaradığını ölçmüyor. Hane kaynaklı 1,24 milyon ton, bir tüketim davranışı araştırması değil; ulusal bildirimlerden oluşturulan bir atık oluşumu kategorisi. Ayrı toplanan ürünlerin ne kadarının yeniden kullanıldığı, ne kadarının sınıflandırıldığı ve hangi kısmının başka ülkelere sevk edildiği bu tek toplamdan çıkarılamaz. Politika değerlendirmesi için toplam ağırlığın yanında toplama noktası, ürün niteliği ve sonraki işlem hakkında ayrı göstergeler gerekir.

Üretim ve işlem verilerinin neden bire bir eşleşmediği metodolojide açıklanıyor. Oluşum tablosu, bir ülkede üretilen atığı sayıyor. Arıtım tablosu ise o ülkenin sınırları içinde işlenen atığı kapsıyor; ithal edilen atık dahil, ihraç edilen atık hariç. Arıtım verisi ayrıca ön hazırlık faaliyetlerinden sonra kaydedilen son işlemleri kapsıyor. Atığın sınır aşması, işlem için geçen süre, ayıklama sırasında ağırlık değişimi ve ikincil atıklar fark yaratabiliyor. Dolayısıyla Eurostat’ın duyurusunda yer alan yüzde 63, iki ayrı toplam arasındaki yıl içi oran olarak aktarılmalı. Bu oran, 2024’te oluşmuş belirli bir atık grubunun geri dönüşüm oranı veya izlenmiş bir malzeme akışı değildir.

Ülke değerleri bu ayrımı görünür kılıyor. İtalya, 441.736 tonla 2024’te tekstil atığı oluşumunda ilk sırada. Fransa 339.965 ton, Almanya 212.107 ton bildirdi. Bu üç toplam birlikte 993.808 tona ulaşır. Yaklaşık 2,27 milyon tonluk AB paydasına bölündüğünde üç ülkenin toplamı yaklaşık yüzde 44 eder. Bu hesap yuvarlanmış AB toplamına bağlıdır ve nüfus başına atık ya da tüketim yoğunluğu anlamına gelmez. Nüfusu, tekstil üretimi ve tüketimi farklı ülkeleri yalnızca toplam tonla sıralamak kişi başı karşılaştırma sağlamaz; veri de ürünün nerede tüketildiğini değil, atığın nerede oluştuğunu sınıflandırır.

İşlenen miktar ile geri dönüşüm miktarını da ayırmak gerekiyor. Eurostat duyurusu İtalya için 280.680 tonluk en yüksek arıtım miktarını veriyor. Ayrıntılı env_wastrt veri tabanında İtalya’nın toplam arıtımı 280.680 ton, geri dönüşüm işlemi ise 274.967 ton olarak ayrı kaydedilmiş. Fransa için bu değerler 258.129 ve 252.039 ton, Almanya için 207.156 ve 149.298 ton. Fark, toplam arıtımın geri dönüşüm dışında işlem türlerini de içermesinden kaynaklanabilir; bu haber değerleri tek bir ölçü gibi sunmuyor. Ülke değerleri veri tabanındaki 2024 sorgularından alınmıştır. Bir ülkenin yüksek toplamı, tek başına daha fazla atık ürettiğini veya daha iyi çevresel sonuç elde ettiğini kanıtlamaz.

AB genelindeki işlem bileşimi, arıtım sınıflarının da dikkatle okunmasını gerektiriyor. Eurostat tekstil atığının yüzde 91’ini geri kazanım işlemlerine, yüzde 78’ini geri dönüşüme, yüzde 13’ünü enerji geri kazanımlı yakmaya, yüzde 8’ini düzenli depolamaya ve yüzde 1’ini enerji geri kazanımı olmayan yakmaya bağlıyor. Geri dönüşüm ve enerji geri kazanımı, geri kazanım toplamının alt işlemleri olarak düşünülmeli; listelenen yüzdeler farklı işlem türlerini gösteriyor. Geri dönüşüm kategorisi, elyafın yeniden tekstil elyafına dönüştüğünü veya ürünün tekrar kullanıldığını tek başına kanıtlamaz. Eurostat tablosu, malzemenin nihai kullanım kalitesini, elyaftan elyafa dönüşüm miktarını veya geri dönüştürülmüş içeriğin yeni ürünlerdeki payını ölçmüyor.

Ulusal oranlar arasındaki farklar da kapsama ve döneme bakılmadan sıralama için kullanılmamalı. Eurostat İtalya ve Fransa için yüzde 98, Litvanya için yüzde 87, Slovenya için yüzde 83 geri dönüşüm payı bildirdi. Letonya için oran sıfır, Estonya için yüzde 5; Romanya için yüzde 23 değeri ise 2022’ye ait. Aynı duyuru Kıbrıs, İrlanda ve Lüksemburg’un 2024’te sıfır tekstil atığı arıtımı bildirdiğini, İsveç ve Malta verilerinin gizli olduğunu belirtiyor. Sıfır gerçek bir ölçü olabilir; gizli veya bulunmayan veriyle aynı şey değildir. Ayrıca bazı ülkelerde arıtımın oluşumu aşması, o ülkeye atık ithalatı veya farklı işlem dönemleri olasılığını gündeme getirir; tek başına hangi akışın gerçekleştiğini açıklamaz.

Bu rakamlar yeni bir düzenleyici dönem başlamadan önceki durumu da gösteriyor. AB’nin gözden geçirilmiş Atık Çerçeve Direktifi 16 Ekim 2025’te yürürlüğe girdi ve üye ülkelerin tekstil ile ayakkabı ürünleri için genişletilmiş üretici sorumluluğu sistemlerini en geç 17 Nisan 2028’de kurmasını öngörüyor. Sistem, üreticilerin piyasaya koydukları ürünler için katkı sağlamasını ve toplama ile atık yönetiminin finansmanını hedefliyor. Bu nedenle 2024 verileri yeni sistemin sonucu olamaz; düzenleme yürürlüğe girmeden önce oluşmuş tabanı anlatır. Gelecekteki değerlendirme için aynı atık tanımlarıyla yenilenen veriler, uygulama tarihleri ve ayrı ayrı toplama, yeniden kullanım, geri dönüşüm ve bertaraf ölçümleri gerekir.

Eurostat’a göre ülkeler veri toplarken anket, idari kayıt, istatistiksel tahmin veya bunların birleşimini kullanabiliyor. Kurum verileri tutarlılık, makullük ve zaman içindeki gelişim açısından doğrulama süreçlerinden geçiriyor; yine de yöntem farklılıkları ve bazı gizli hücreler ülke karşılaştırmasını sınırlıyor. Bu haberin hesapları, Eurostat’ın 2024 veri tabanından alınan AB ve seçilmiş ülke toplamlarını karşılaştırıyor; yeni bir tahmin modeli kurmuyor. Sağlam biçimde söylenebilecek sonuç, AB’de tekstil atığı ölçeğinin yüksek olduğu, hane faaliyetlerinin yarıdan fazla pay taşıdığı ve arıtım toplamlarının oluşum toplamlarıyla aynı akış olmadığıdır. Ürün ömrü veya döngüsel ekonomi başarısı hakkında daha güçlü sonuçlar için atığın kaynağından son kullanımına kadar izlenebilir veriler gerekir.

Veriler

Tablo

AB tekstil atığı oluşumu ve arıtımı

2024 yılı için Eurostat veri tabanından alınan AB toplamı ve seçilmiş ülke tekstil atığı değerleri.

AB 27227000014200001110000Eurostat tarafından imputasyonla tamamlandı, i işareti
İtalya441736280680274967Ek gözlem durumu işareti yok
Fransa339965258129252039Ek gözlem durumu işareti yok
Almanya212107207156149298Ek gözlem durumu işareti yok
Litvanya236123631731668Ek gözlem durumu işareti yok
Slovenya1698088777332Ek gözlem durumu işareti yok
Letonya639564730Ek gözlem durumu işareti yok
Estonya245768434Ek gözlem durumu işareti yok
Yöntem

Değerler Eurostat env_wasgen ve env_wastrt tablolarının 2024 yıllık, ton, tehlikeli ve tehlikesiz atık, W076 tekstil atığı sorgularından alınmıştır. AB toplamında oluşum 2.270.000, arıtım 1.420.000 ve geri dönüşüm 1.110.000 tondur; bu gözlemler i işaretlidir ve AB toplamları gizlilik için 10.000 ton basamağına yuvarlanır. Ülke satırları aynı kaynaktaki bildirilmiş 2024 değerleridir. Oluşum ülkede üretilen atığı, arıtım ülke sınırlarında işlenen atığı kapsar; arıtım ithalatı içerir ve ihracatı dışarıda bırakır. Bu nedenle iki sütun aynı atık grubunun akışı olarak karşılaştırılamaz. Geri dönüşüm, toplam arıtımdan ayrı bir işlemdir.

Güncelleme:

Yapılandırılmış kapsam

Konular ve yerler

Sınıflandırma sürümü: IPTC Media Topics 2026-Q2

Okumaya devam edin